Кремльдегі кездесу

4 сәуірде Қазақстан басшысы Нұрсұлтан Назарбаевтың Ресейге сапары одан әрі жалғасты. Бұл күнгі негізгі оқиғалардың бірі Қазақ­стан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаев пен Ресей Федерациясының Президенті Вла­димир Путиннің Кремльде кездесіп, келіссөз жүргізуі болды. Екеуара әңгіме айтарлықтай ұзаққа созылды. Мұны талқыланатын мәселелердің маңыздылығымен түсіндірген жөн.

Жеке кездесуден кейін келіссөз кеңейтілген тұрғыда жалғасты. Оның жұмысына қазақстандық делегация толық құрамда қатысты. Соңынан келіссөз барысында талқыланған мәселелерге қатысты құжаттарға қол қойылды. Алдымен Қазақстанның Қаржы министрі Н.Коржова мен Ресей Үкіметі төрағасының орынбасары С.Ива­нов Қазақстан аумағында орналас­қан №4 мемлекеттік орталық по­лигонды қолдану тәртібі жөніндегі 1995 жылдың 20 қаңтарындағы келісімге өзгерістер мен толық­тырулар енгізу туралы хаттамаға, Қазақстандағы Ембі полигонын қолдану шарттары мен жалдау ақысы жөніндегі 1995 жылдың 20 қаңтарындағы келісімге өзгерістер мен толықтырулар енгізу жөнін­дегі хаттамаға, дәл осы мазмұн­дағы Сарышаған полигонын қолдану мен жалға алу келісіміне өзгерістер мен толықтырулар енгізу жөніндегі хаттамаға және Қазақстан Республикасының аумағындағы №929 Мемлекеттік ұшу-сынақ орталығын қолдану тәртібі туралы 1995 жылдың 20 қаңтарындағы келісімге толық­тырулар мен өзгерістер енгізу жөніндегі хаттамаға қол қойды.

Содан кейін Қазақстан Рес­публикасы Ақпараттандыру және байланыс агенттігінің төрағасы А.Жұмағалиев пен Ресей Феде­рациясының Ақпараттық тех­нологиялар және байланыс министрі Л.Рейман қазақстандық ҚазСат спутнигіне ғарыштық позиция беру туралы келісімге қол қойды.

2006 жылға арналған екі ел сыртқы істер министрліктерінің арасындағы ынтымақтастық бойын­ша шаралар жоспарына Қа­зақстанның Сыртқы істер ми­нистрі Қ.Тоқаев пен Ресей Сырт­қы істер министрінің орынбасары Г.Карасин қол қойды. Ең соңғы болып Еуразиялық өнеркәсіптік ассоциациясы мен Внешэко­номбанк арасындағы келісімге ассоциацияның төрағасы А.Маш­кевич пен Внешэкономбанктің президенті В.Дмитриев қол қойды.

Бұдан кейін кездесу қорытын­дысы бойынша Қазақстан Респуб­ликасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаев пен Ресей Федера­циясының Президенті Владимир Путин журналистерге арнап ша­ғын баспасөз мәслихатын өткізді.

Бүгін қай кездегідей де терең мазмұнды келісімдер жасалды, деп бастады сөзін В.Путин. Одан әрі ол Қазақстан Президентімен өмір­дің барлық салалары бойынша, соның ішінде екі жақты сауда-экономикалық, мұнай-газ, мәдени байланыстар бойынша пікір алмасылғанын жеткізіп, Қазақ­станмен арадағы қатынастардың барлық саласында тұрақты даму бар екенін айтты. Сонымен бірге халықаралық мәселелердің тал­қыланғанына тоқталды.

Н.Назарбаев өзінің Ресей Президентінің шақыруымен кел­генін айта келіп, екі жақты ын­тымақтастықтың тереңдеп келе жатқанына маңыз бере сөйледі. Мәселен, Солтүстік Каспийдің мұнай-газ қорын игеру бойынша түсіністікке қол жеткізілді. Ре­сейдің Біріккен энергетикалық жүйесі мен Екібастұз электр стан­салары арасында бірлесіп жұмыс істеу және жерасты бай­лық­тарын игеру келісімдері бар. Сауда-экономикалық байланыс­тарды, көптеген сарапшылардың айтуын­ша, бүгінгі 10 млрд. АҚШ долла­рынан бірнеше есе арттыруға мүмкіндік жеткілікті. Осыны жүзеге асыруға тырысу керек. Сондай-ақ гуманитарлық салада да екі ел халықтары бір-біріне жа­қындай түсіп келеді. Бұған мысал ретінде Елбасы Қазақстандағы Пушкин жылының, Ресейдегі Абай жылының жарияланғанын көлденең тартты.

Баспасөз мәслихатынан кейін президенттер журналистер тара­пынан қойылған сұрақтарға жауап берді.



Ұлы Абай ұлы ел астанасында орнықты




2006 жылды Қазақстандағы Пушкин, Ресейдегі Абай жылы деп жариялау идеясын Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев айтқан еді. Адамзат ақыл-ойы алыптарының көрнекті өкілдері болған осынау тұлғалар есімін ту ету арқылы да көрші елдер ара­сындағы татулық, экономикалық ынтымақтастық, мәдени аралас-құраластық тереңдей түсетініне көзі жеткен Нұрсұлтан Әбіш­ұлының бұл идеясы екі ел халықтарының арасында қызу қолдау тауып жүре берді.

Сахараның бір түкпіріндегі Жидебайда туып, әлемнің озық ой­лы адамдарының біріне айналған Абайды таныту ғана емес, тану ісі де әлі еңбектенуді қажет ететіні анық. Осы орайда, өзгелерге таныту барысында өз ұрпағы да тереңірек тани түсіп, мұхиттай терең данышпандығынан нәр ала бермек.

Осыдан 11 жыл бұрын Абай­дың 150 жылдығы тойланғанда Елбасы Н.Назарбаев Абай жылын өткізген жақсы, Абай жырын жаттаған дұрыс. Ал оның терең ойы мен ұлағат алар өсиеттері тек қана айта жүретін әңгіме болмай, күнбе-күнгі тірлігімізде кірпіш болып қаланатын нақты іске айналса, тіптен құба-құп деген еді. Айтқан сөзін жерге тастамайтын Елбасы өзінің сол ойын жалғас­тыру жолдарын үнемі ойланып жүрсе керек, сондықтан жарқын идеясы Ресейдей ерен елдің ордасында жаңа асуға бет алды.

Адамзаттың озық ойлы асыл­дарының бірі Пушкиннің барлық нәрін қазақ баласы бойына әлі жеткілікті дәрежеде сіңіре алмай келе жатқаны жасырын емес. Абай аударған “Евгений Онегинінен” басқа шығармалары жаңа толқын жастардың арасына өзінің дана­лығымен толық жетпей жатқаны да рас. Оны да Абай сол заман­дағы қазақ оқырманының ұғы­мына лайықтап, ықшамдап берген. Қазіргі таңда ақынның 93 тілде 1750-ден астам аудармасы бар екен. Ал қазақ тіліне аударуға Абай­дан басқа І.Жансүгіров, Қ.Шаң­ғытбаев секілді бірқатар ақындар барғаны­мен, ұлы мұхит­тан қанып ішуге бұл, әрине, аздық етеді.

Міне, осындай олқылықтардың орнын Қазақстандағы Пушкин, Ресейдегі Абай жылдары толты­рып жатса, бұл тек құп алатын дүние.

Сонымен, Қазақстан Прези­денті Н.Назарбаев пен Ресей Пре­зиденті В.Путин “Чистопрудный бульвар” саябағында орнатылған Абай ескерткішін салтанатты жағдайда ашты. Мемлекет басшы­ларының ұлылыққа тағзым етіп, оның құдіретіне бас игенін айғақтайтын бұл кездесудің мәні аса зор болды.

Ескерткішті ашуда сөйлеген сөзінде В.Путин Абайды екі халық мәдениетінің жақындасуына қызмет еткен ұлы тұлға деп атады. Сонымен бірге, Қазақстан өнер шеберлерінің концертімен кешке Ресейдегі Абай жылының ашы­латынын жариялады.

Н.Назарбаев Ресей Президен­тіне ұлы Абайға құрмет көрсетіліп, Мәскеудің төрінен орын беріл­гендігі үшін алғысын жеткізді. Абайдың данышпандық сөздері күні бүгін де көкейкестілігін жой­мағанын айтты. Абай орыс хал­қының өнері мен білімін үйреніп, онымен дос болуға шақырды. Бүгінгі Ресей мен Қазақстан ежел­ден келе жатқан осынау достық, сыйластық дәстүрлерін жалғасты­рып, оны ілгері апаруға күш сала­ды деп сенемін. Соның айғағын­дай, Абайдың Ресейдегі, Пушкин­нің Қазақстандағы жылы жария­ланып отыр.

Осылай деген Қазақстан бас­шысы Абайдың Пушкинді алғаш болып қазақшаға аударға­нын, тіпті одан басқа да классиктерді орыс тілінен тәржімелегенін баян етті. Орыс халқын осыншама бағалап, оны басына көтерген, өз халқына онымен дос болуға, өнерін үйре­нуге шақырған адамның ескерт­кіші Мәскеуде ашылғаны тіптен де орынды көрінеді, деді сөзінің соңында Н.Назарбаев.

Жиналған халықтың ду қол шапалақтауымен екі Президент Абайдың ескерткішін ашты.

Қазақстанның Мәдениет және ақпарат министрлігінің жарияла­ған бәйгесіне қатысып, жеңіп шыққан мүсінші М.Әйнеков пен дизайнер Т.Сүлейменовтің басшы­лығымен іске асқан ақын ескерт­кіші отырған кейіпте бейнеленген. Жалпы құны 161 миллион 800 мың теңге болған ескерткішті Ресей басшылығы Қазақстанның өздеріне тарту еткен сыйы деп бағалады.



Елбасы ежелгі оқу орнының құрметті профессоры



Қазақстан Президенті Нұр­сұлтан Назарбаев кешегі жалғасқан сапарын алдымен Мәскеудегі атақты оқу орындарының бірі – Құрыш және қорытпалар мемле­кеттік институтынан бастаған болатын. Онда ол аталған жоғары оқу орнының профессор-ұстаздар ұжымымен және студенттік құра­мымен кездескен еді.

Институттың ауласында Нұр­сұлтан Назарбаевты осында оқитын қазақстандық студент жастардың өкілдері алқызыл гүлдермен қарсы алды. Ал институт ректоры, про­фессор Юрий Карабасов мәртебелі мейманды ішке бастап жүрді. Алдымен ол Нұрсұлтан Әбішұлын оқу орнының мұражайын көруге шақырды.

Мұнда 1918 жылы іргесі қаланған байырғы оқу орнының өткен тарихынан сыр шертетін талай жәдігерлер сақталған екен. Солардың ішінде әр жылдары оқу орнын бітірген атақты түлектердің тізімі де ілулі тұр. Олардың арасында Д.Сүлеев, А.Найзабеков, т.б. қазақстандықтар да бар.

Осы жерде біз институтқа қазіргі кезде ұстаздық етіп жүрген техника ғылымдарының кандидаты ақтөбелік Асылбек Төлешовпен пікірлесіп қалдық. 1994 жылдан бері осында тұратын ол қазір докторлық еңбегін де дайындап үлгеріпті. Екі ұлы осындағы танымал жоғары оқу орындарында оқиды екен. Соның ішінде Мәскеу мектебін алтын медальмен бітірген үлкен ұлы Айбек биыл Бауман атындағы МЖТУ-ді аяқтайтын көрінеді.

Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевты институт мұражайының ішінде оның ақылдастар алқасының төрағасы, бұрынғы қазақстандық Олег Сосковец пен КСРО-ның бұ­рын­ғы Қара металлургия министрі Иван Казанец қарсы алды. Қа­зақстан басшысы байырғы ме­таллургтармен жылы амандасып, өзінің қызықты әсерлерімен бөлісті.

Осыдан кейін Нұрсұлтан Әбішұлы халық көп жиналып, өзін күтіп отырған институттың әсем безендірілген акт залына кірді. Мұнда оқу орнында оқитын оқы­тушылармен және студенттермен қатар, жақын маңдағы жоғары оқу орындарында білім алып жүрген және қызмет ететін қазақстан­дықтар да келген екен.

Орындарынан тұрып, ұзақ қол соғып қарсы алған жиналған­дардың арасымен Н.Назарбаев пен Ю.Карабасов төрге өтті. Алдымен сөз алған Юрий Сергеевич Қазақстан Президентінің әлемдегі тұрақтылық пен тыныштыққа қосып келе жатқан еңбегін жоғары бағалады. Біз өз арамыздан шыққан Сіздей металлургті мақтан етеміз, деді ол. Ректор сөзінің соңында Қа­зақстан басшысына өзі басқаратын Мәскеу Құрыш және қорытпалар мемлекеттік институтының құр­метті профессоры атағы берілгенін хабарлады. Президентке диплом, құрметті профессор белгісі, мантия және институт орденін тапсырды. Осыдан кейін сөз алған Қазақстан Президенті өзіне көрсетілген құрмет үшін институттың ғылыми кеңесі мен ректордың атына алғысын білдірді.

– Еңбек жолымды Қарағанды металлургия комбинатының құрыш балқытушысы болып бастаған мен үшін мұндай баға үлкен құрмет. Осындай кезде мен домнадан қып-қызыл болып ағатын балқыған бо­лат­ты есіме аламын. Ол жолында­ғысының бәрін күйдіріп, қара күйе етіп кетуге дайын балқыма бола­тын, – деді Елбасы. – Бірақ ол өзінің дегеніне көндіре алатын адам­ның құдіретіне сөзсіз бағына­тын. Осы тұрғыдан алғанда құрыш балқытушы мен саясаткер маман­дығының арасында қатты ұқсастық бар. Саясаткер де өз жолындағы қиындықтарды жеңе отырып, жағдайды халықтың тұрмысын жақсарту жағына бұра біледі емес пе.

Одан әрі Президент аталған институттың білім беру ісіндегі жетістіктері мен алған асуларына тәнті екендігін жеткізді. Оқу орны­ның талай түлегі аса ірі тұлғаларға айналды. Олармен мен өмір жолында талай рет ұшырастым. Сонда олардың өздері білім алған ордаларын мақтан тұтатынына талай рет куә болдым. Осылай дей келіп, Нұрсұлтан Әбішұлы инс­титуттың Қазақстан өндірістері үшін де жүздеген білікті мамандар дайындағанына алғысын білдірді.

Қазірдің өзінде институт қабырғасында 55 қазақстандық жас білім алуда. Күні ертең-ақ олардың да білікті маман болып, өз елдері үшін аянбай қызмет ететініне сенім мол. Президент келесі кезекте Қазақстандағы металлургия өндірісінің қазіргі жай-күйін, оның әлемдік сауда аренасында өзіндік алар елеулі орны бар екенін мәлімдеді. Елімізде металлургия кластерін дамыту Қазақстанның бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарына ену жөніндегі озық ниетін жүзеге асыруда зор маңызға ие. Ал Қазақстанның осы мұратына жету мүмкіндігі айтарлықтай.

Кездесуден соң шағын концерт қойылып, онда бұрынғы қазақстан­дық жезтаңдай әнші Татьяна Пол­тавская Абайдың “Айттым сәлем, Қаламқасын” құйқылжыта орын­дады.

* * *

Ал кеше кешкісін Нұрсұлтан Назарбаев Қазақстан елшілігінде Ресейдің бірқатар жетекші бұқара­лық ақпарат құралдарының басшы­ларын қабылдады. Дәл осы уақытта Мәскеудің Үлкен театрында Ресей­дегі Абай жылының ашылуына арналған Қазақстан өнер шебер­лерінің концерті болып жатты.